Intocht Sail Amsterdam vanaf de NDSM-werf, augustus 2010. Historiserende namaak is cultuur van niks, maar het zorgt soms voor zinsbegoochelende beelden. (‘live CGI’)

Verre van compleet toch ook aan het einde van 2010 weer het traditionele lijstje met memorabele culturele zaken uit het afgelopen jaar: Playlist 2010.

Toneel

Het onbetwiste hoogtepunt van het culturele jaar 2010 is de voorstelling Kinderen van de zon van Toneelgroep Amsterdam, regie Ivo van Hove. (trailer)

Geweldige regie, geweldige acteurs, geweldig toneel. Van grappig naar dodelijke ernst, het spel gaat ongemerkt van register tot register en eindigt in een climax die weken nazindert. Uitblinkers zijn Jacob Derwig, Gijs Scholten van Aschat en vooral de magnifieke Halina Reijn. Voor 6% of 19%, gaat u komend jaar eenmaal naar het toneel, laat het deze voorstelling zijn.

Opmerkelijk was verder Ksztalt (Gombrowicz) van Oostpool met o.a. Lard Adrian en Maria Kraakman en het spel (in verzen) van Chris Nietvelt in Phaedra was ronduit fantastisch. De herneming van Pinters Thuiskomst door de jonge acteurs van FC Bergman was buitengewoon memorabel: alles behalve perfect, maar wel vies, vuig, snel, energiek, grappig, agressief, geil en vooral brutaal. Matteo Simoni in de vrouwenrol was geweldig. (Zie ook dit interview door De DoDo.)

De beste Hamlet was overigens een Duitse, van Vlaamse hand: Hamlet door het Thalia Theater in regie van Luk Perceval.

Beeldende kunst

Doktor Faustus, in W139. In het echt beter.

De beste expositie van het afgelopen jaar was de afscheidstentoonstelling van directeur Gijs Frieling in W139, Doktor Faustus, met op de wanden het werk van Gijs Frieling zelf, Paul Klemann, Natasja Kensmil, Menso Groeneveld, Joris Lindhout, Gijs Assmann, Axel Linderholm, Charlotte Schleiffert en Dick Tuinder. De heropeningstentoonstelling van The Temporary Stedelijk at the Stedelijk Museum is misschien niet zo goed, maar het enkele feit dat dit museum in augustus weer toegankelijk werd is op zichzelf al memorabel.

Het favoriete kunstwerk van 2010 is vermoedelijk gemaakt door Navid Nuur (2) of Willy de Sauter.

Muziek
Het mooiste concert was Cantus in memoriam van Amsterdam Sinfonietta en het volwassen geworden wonderkind Sergei Khachatryan, waarin zowel Cantus in memoriam Benjamin Britten (Arvo Pärt) als Partita for Violin #2 (J.S. Bach) klonken. Het voltooide Sweelinck Monument (de complete vocale werken) door Gesualdo Consort Amsterdam is prachtig en Benjamin Herman is gewoon steengoed.

En, for something completely different, het prettigst om mee te zingen (backingvocals) was dit jaar Hand Me Down Your Love van Hot Chip, het knappe puberchagrijn van The XX maakte altijd weer vrolijk en van de beelden van hard body Lady Gaga is notie genomen.

Dans

De indrukwekkende aanwezigheid van Valentina Campora in het fijne IOVIODIO van Gabriella Maiorino was zéér opmerkelijk.

Literatuur
Drie boeken die in het afgelopen jaar zijn verschenen zijn het best van allemaal: als eerste Prix Goncourt du premier roman 2010 winnaar Laurent Binet met het bijzondere HhhH Himmlers hersens heten Heydrich, en als tweede het knappe Clausewitz van Joost de Vries en als derde De Weldoener van Frans Thomese. Stuk voor stuk aanraders.

Wat verder ter tafel kwam

In November at ik dit jaar het allerlekkerst en het allerpretigst in restaurant De Kas, verder ook zeer het vermelden waard zijn Bordewijk, Fyra en Le Restaurant, maar ook het vriendelijke Noorderlicht en Marius blijven favoriet.

The Economist en De Groene zijn, elk op hun eigen wijze, fijne tijdschriften en Bas Heijne is een van de weinig columnisten die niet overbodig is. Het decor en de enscenering van Die Soldaten (Bernd Alois Zimmermann/DNO) was verbluffend en Monic Hendrickx in Penoza was een redenen om, zowaar, de televisie aan te zetten. Leuk was Amal Mahers opening van Holland Festival, gezien in Oosterpark, en Carlos (Wikipedia) was een fascinerende film.

Vastberaden, maar soepel en met mate, blijft ook in 2011 het devies.

Beste Grüße & Good Luck.

Eerdere jaren: 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.

Een mooie aanwinst voor het Rijksmuseum, De bocht van de Herengracht (1671-1672) van Gerrit Adriaensz. Berckheyde.

Umberto Eco: ‘We Like Lists Because We Don’t Want to Die’. Waarvan akte. Gespeeld en genoten in 2009:

Toneel

Halina Reijn in La Voix Humaine – foto: Jan Versweyveld

Dit jaar heel veel goeds van Toneelgroep Amsterdam gezien: Hans Kesting en Karina Smulders waren onweerstaanbaar in de herneming van Kruistochten – Kesting als Norman: “Mag ik ú misschien gelukkig maken, mevrouw?”. Haha, mevrouw was net gelukkig getrouwd. – (Kesting met de lach aan z’n kont als Sinterklaas tijdens het Eerste Amsterdamse Sinterklaasgala voor Volwassenen is trouwens ook niet te versmaden.) Halina Reijn was op haar allerbest in de monoloog La Voix Humaine. Verder was Temmen van de Feeks goed en was Romeinse Tragedies domweg het beste dat ik dit jaar zag.

Ook Hamlet van Schaubühne am Lehniner Platz was fijn en deel twee van de Tien Geboden van NT Gent/Wunderbaum was veel beter dan deel 1. Bert Luppes in Silvia, of wie is de geit van het Onafhankelijk Toneel leverde de grootste acteerprestatie in 2009.

Muziek

Röyksopp ‘This Must Be It’

Het album Junior van Röyksopp kreeg de meeste sterren in iTunes. Heel fijn om stil mee te zingen: ‘It’s what I want/It’s easy/It’s getting it/That’s complicated.’ Om prettig blasfemisch en luid mee te zingen waren Rachmaninovs Vespers en Bachs Weihnachts Oratorium geschikt.

De meeste uren luisterplezier per euro kwamen vermoedelijk van de 4 piano’s van Simeon ten Holts Canto Ostinato. Verre van perfect, maar meer dan goed genoeg om uren achtereen spannend te zijn. Anders, maar ook leuk: Kings of Convenience, Declaration of Dependence (prettig achteloos), Grizzly Bear,Veckatimest (prettig bedachtzaam), Fever Ray van Fever Ray en natuurlijk de niet te missen The Crying Light van Antony and the Johnsons. Tot slot: Sky and Sand van Paul Kalkbrenner is bij tijd en wijle grijs gedraaid en Het is stil in Amsterdam door Huub van der Lubbe was passend en mooi bij de dood van Ramses Shaffy.

Verder vooral veel naar Sibelius geluisterd.

Cinema

Das Weisse Band van Haneke

Onbetwist de mooiste film die ik dit jaar zag was Das Weisse Band van Michael Haneke, daarnaast was ook Inglourious Basterds heel goed. Verder niet zo heel veel gezien dat de moeite van het onthouden waard was.

Literatuur

Le Michel de Montaigne (1533-1592)

Veel gelezen dit jaar, maar zonder twijfel het meeste leesplezier gehad van de Essays van Montaigne; eerder gelezen en al bijna 430 jaar oud, maar nog altijd op veel van de 1321 bladzijden origineel, menselijk, intelligent en stijlvol. Kom daar maar eens om in 2009.

TV
Gelukkig weinig televisie gezien en nog minder onthouden. De Oorlog was de moeite waard, hoewel soms wat al te dociel. Imagine, The Year of Anish Kapoor en Art that shook the world: Wagner’s Ring door Michael Portillo zijn van recente datum en onthouden.

Tuinen, parken en woestijnen en de stad Amsterdam

Symphony is weinig gewaagd maar is niettemin een geslaagd gebouw. En is bovendien ook nog eens het onderwerp van de vastgoedfraude rondom het Philips pensioenfonds.

De nieuwe Rabozaal in de Stadsschouwburg is een aanwinst, het Muziekgebouw aan ‘t IJ, Paradiso en het Concertgebouw zijn topzalen, het Van Gogh en de Hermitage aan de Amstel zijn succesnummers in hun soort, maar de museale woesternij in Amsterdam is enorm. Smart Project Space is met W139, tot de Appel eerdaags weer tot leven komt, zo ongeveer last man standing. Wat een treurige toestand. Wat de beestjes en de plantjes betreft, de Hortus blijft fijn, Artis prima en het Vondelpark is goed opgeknapt.

In afwachting van de veelbelovende bijdrage Duke Tower van Ateliers LION is Amsterdam Symphony (de Architekten Cie.) het favoriete gebouw van dit deel van de Zuidas. Elders in de stad is IJburg ondertussen helemaal niet gek, maar niet om echt op te wonen, natuurlijk. Ook de steeds verder hun voltooing naderende IJoevers zijn veelal geslaagd. Het is wachten of slotstuk Pontsteiger zo spectaculair wordt als beloofd. En: het is een zooitje, maar leve de Noord-Zuidlijn!

Wat verder ter tafel kwam
Politica van het jaar is (uiteraard) Neelie Kroes, met als runner up Sophie in ‘t Veld. Onder andere bij Bordewijk en Le Restaurant is het heel goed eten en Marqt blijft een prettige winkel om eten te kopen om zelf te koken. En niet vergeten te noemen: Jan Blokker, The Economist, FD, FT, Dansgroep Amsterdam, Lanvin, Miu Miu, veel hier onvermelde nieuwe en oude beeldende kunst en nog veel en veel meer.

Vastberaden, maar soepel en met mate, blijft het devies.

Eerdere jaren: 2005, 2006, 2007 en 2008.

Alle sombere berichten ten spijt, de wereld is ook in 2008 niet vergaan. Ditmaal naar verluid vanwege elektronische problemen. (BigPicture)

Gespeeld en genoten in 2008:

Toneel

De Theatercompagnie maakte met De Eenzame Weg (tekst Arthur Schnitzler, regie Theu Boermans) de beste voorstelling van het jaar. En ja, de Theatercompagnie moet blijven.

Toneelgroep Amsterdam was ook in 2008 het beste ensemble, heeft meer dan ooit de beste verzameling acteurs en heeft met Jacob Derwig bovendien de allerallerbeste acteur van het land in huis.

Muziek

Van een eerder jaar, maar Anders Trentemøllers The Chronicles (Amazon) was zeer te genieten, evenals de herontdekte knappe lichtvoetigheid van Moby. Een uiterst trage uitvoering van Brahms Ein deutsches Requiem (Amazon) uit 1947, door de Wiener Philharmoniker met Elisabeth Schwarzkopf o.l.v. Von Karajan, zorgde voor de stemmige en opgewekte noot in het afgelopen jaar. De uitvoering is bovendien bijzonder geschikt om fijn mee te zingen. NRK was tot slot volgens de teller van iTunes het meest beluisterde radiostation van 2008.

Film

Batman: The Dark Knight en Milk waren prima films uit 2008, maar de oudjes Casablanca, Ikiru, Ladri di biciclette en Persona waren ook dit jaar weer favoriet. Natuurlijk was Il Conformista ook in 2008 de beste film ooit.

Opera

Leoš Janáček, Kát’a Kabanová door De Nederlandse Opera.

Podcast

This American Life maakte in samenwerking met Planet Money tot tweemaal toe een podcast zoals radio ooit was bedoeld. Informatief, zeer onderhoudend en spannend: The Giant Pool of Money en Another Frightening Show About the Economy.

Boeken

Charlotte Mutsaers schreef met Koetsier Herfst de beste nederlandstalige roman van het jaar. Steven Nadlers Spinoza (Amazon) was goed en ook bij de zoveelste herlezing had ik plezier van Amsterdam ten tijde van Spinoza. Geld en vrijheid van Henry Méchoulan. Spinoza kreeg dit jaar overigens een enorm lelijk Wilhelmina-look-alike beeld aan de monding van de Amstel.

Kranten en Tijdschriften

Het Financieele Dagblad was prima op dreef en The Economist was heel prima op dreef, maar de NRC werd helaas steeds slechter. Kranten bevatten in 2008 voornamelijk oud nieuws op oud papier, en zijn dan ook nog eens voorzien van een overdaad aan trivia en columns. – Analyse is zeldzaam en opinie goedkoop. Anekdotes spreken niet voor zichzelf en verklaren niets en vooral: sinds wanneer is polemiek het allerhoogste goed?

Amsterdamse Middenstand

Marqt is dagelijkse kost, maar na de feestdagen a.u.b. geen muzak meer. Ook in 2008 prima middenstanders: Meeuwig, Caulis, ‘t Vlaams Broodhuys, Ton Overmars en de Boerenmarkt op zaterdag.

Restaurant

Bordewijk van Wil Demandt is in 2008 al 25 jaar het beste restaurant van de stad.

TV

Ascent of Money. Niall Ferguson vertelde ook op tv de geschiedenis van het geld. Meer aardige economen op tv: de optredens van Paul Krugman, Nouriel Roubini (foto) en Willem Buiter.

Parallel Worlds, Parallel Lives (YouTube) was een mooi verslag van E, van de band Eels, op zoek naar sporen van zijn geniale vader, de quantum mechanicus Hugh Everett. (bonus).

Rick Stein’s Mediterranean Escapes was het smakelijkste programma op tv. Van de Nederlandse tv was geloof ik niks de moeite van het onthouden waard. UKNova was overigens ook in 2008 de plaats om UK-televisie te downloaden.

Rood Jurkje

Victor en Rolf: “No”. Collectie Fall/Winter 2008/2009.

Kunst

De Kunstvlaai heeft sowieso een voorsprong vanwege de toplocatie, zoals Rijksacademie Open vanwege het talent.

Dooddoener in 2008 in alle kunsten: alle schedels.

Eerdere versies: 2005, 2006, 2007.