‘Behind the neat stacks of skulls, tibias, and femurs in the Paris catacombs lies a chaos of bones. In the 18th and 19th centuries the city dug up millions of skeletons from over-flowing cemeteries and poured them at night into old quarries.’

National Geographic, Paris Catacombs:

Paris has a deeper and stranger connection to its underground than almost any city, and that underground is one of the richest. The arteries and intestines of Paris, the hundreds of miles of tunnels that make up some of the oldest and densest subway and sewer networks in the world, are just the start of it. Under Paris there are spaces of all kinds: canals and reservoirs, crypts and bank vaults, wine cellars transformed into nightclubs and galleries. Most surprising of all are the carrières—the old limestone quarries that fan out in a deep and intricate web under many neighborhoods, mostly in the southern part of the metropolis.

Intocht Sail Amsterdam vanaf de NDSM-werf, augustus 2010. Historiserende namaak is cultuur van niks, maar het zorgt soms voor zinsbegoochelende beelden. (‘live CGI’)

Verre van compleet toch ook aan het einde van 2010 weer het traditionele lijstje met memorabele culturele zaken uit het afgelopen jaar: Playlist 2010.

Toneel

Het onbetwiste hoogtepunt van het culturele jaar 2010 is de voorstelling Kinderen van de zon van Toneelgroep Amsterdam, regie Ivo van Hove. (trailer)

Geweldige regie, geweldige acteurs, geweldig toneel. Van grappig naar dodelijke ernst, het spel gaat ongemerkt van register tot register en eindigt in een climax die weken nazindert. Uitblinkers zijn Jacob Derwig, Gijs Scholten van Aschat en vooral de magnifieke Halina Reijn. Voor 6% of 19%, gaat u komend jaar eenmaal naar het toneel, laat het deze voorstelling zijn.

Opmerkelijk was verder Ksztalt (Gombrowicz) van Oostpool met o.a. Lard Adrian en Maria Kraakman en het spel (in verzen) van Chris Nietvelt in Phaedra was ronduit fantastisch. De herneming van Pinters Thuiskomst door de jonge acteurs van FC Bergman was buitengewoon memorabel: alles behalve perfect, maar wel vies, vuig, snel, energiek, grappig, agressief, geil en vooral brutaal. Matteo Simoni in de vrouwenrol was geweldig. (Zie ook dit interview door De DoDo.)

De beste Hamlet was overigens een Duitse, van Vlaamse hand: Hamlet door het Thalia Theater in regie van Luk Perceval.

Beeldende kunst

Doktor Faustus, in W139. In het echt beter.

De beste expositie van het afgelopen jaar was de afscheidstentoonstelling van directeur Gijs Frieling in W139, Doktor Faustus, met op de wanden het werk van Gijs Frieling zelf, Paul Klemann, Natasja Kensmil, Menso Groeneveld, Joris Lindhout, Gijs Assmann, Axel Linderholm, Charlotte Schleiffert en Dick Tuinder. De heropeningstentoonstelling van The Temporary Stedelijk at the Stedelijk Museum is misschien niet zo goed, maar het enkele feit dat dit museum in augustus weer toegankelijk werd is op zichzelf al memorabel.

Het favoriete kunstwerk van 2010 is vermoedelijk gemaakt door Navid Nuur (2) of Willy de Sauter.

Muziek
Het mooiste concert was Cantus in memoriam van Amsterdam Sinfonietta en het volwassen geworden wonderkind Sergei Khachatryan, waarin zowel Cantus in memoriam Benjamin Britten (Arvo Pärt) als Partita for Violin #2 (J.S. Bach) klonken. Het voltooide Sweelinck Monument (de complete vocale werken) door Gesualdo Consort Amsterdam is prachtig en Benjamin Herman is gewoon steengoed.

En, for something completely different, het prettigst om mee te zingen (backingvocals) was dit jaar Hand Me Down Your Love van Hot Chip, het knappe puberchagrijn van The XX maakte altijd weer vrolijk en van de beelden van hard body Lady Gaga is notie genomen.

Dans

De indrukwekkende aanwezigheid van Valentina Campora in het fijne IOVIODIO van Gabriella Maiorino was zéér opmerkelijk.

Literatuur
Drie boeken die in het afgelopen jaar zijn verschenen zijn het best van allemaal: als eerste Prix Goncourt du premier roman 2010 winnaar Laurent Binet met het bijzondere HhhH Himmlers hersens heten Heydrich, en als tweede het knappe Clausewitz van Joost de Vries en als derde De Weldoener van Frans Thomese. Stuk voor stuk aanraders.

Wat verder ter tafel kwam

In November at ik dit jaar het allerlekkerst en het allerpretigst in restaurant De Kas, verder ook zeer het vermelden waard zijn Bordewijk, Fyra en Le Restaurant, maar ook het vriendelijke Noorderlicht en Marius blijven favoriet.

The Economist en De Groene zijn, elk op hun eigen wijze, fijne tijdschriften en Bas Heijne is een van de weinig columnisten die niet overbodig is. Het decor en de enscenering van Die Soldaten (Bernd Alois Zimmermann/DNO) was verbluffend en Monic Hendrickx in Penoza was een redenen om, zowaar, de televisie aan te zetten. Leuk was Amal Mahers opening van Holland Festival, gezien in Oosterpark, en Carlos (Wikipedia) was een fascinerende film.

Vastberaden, maar soepel en met mate, blijft ook in 2011 het devies.

Beste Grüße & Good Luck.

Eerdere jaren: 2005, 2006, 2007, 2008 en 2009.

Peter Fischli en David Weiss – Der Rechte Weg (1983, fragment) | YouTube

Artfilm, Der rechte Weg:

“Eine Ratte und ein Bär begeben sich auf Wanderschaft in freier, sozusagen unberührter Natur, ziemlich ausgeliefert den Elementen, allerlei Wundern und vor allem sich selbst. Mit reinem Herzen und viel gutem Willen versuchen sie, die Erscheinungen und Geschehnisse zu ergründen. Dadurch bewegen sie sich zeitweise unfreiwillig nicht fern vom rechten Weg”

‘”Everything is Everything” by Koki Tanaka (made in 2006)’ | YouTube (via)

Een mooie aanwinst voor het Rijksmuseum, De bocht van de Herengracht (1671-1672) van Gerrit Adriaensz. Berckheyde.

Umberto Eco: ‘We Like Lists Because We Don’t Want to Die’. Waarvan akte. Gespeeld en genoten in 2009:

Toneel

Halina Reijn in La Voix Humaine – foto: Jan Versweyveld

Dit jaar heel veel goeds van Toneelgroep Amsterdam gezien: Hans Kesting en Karina Smulders waren onweerstaanbaar in de herneming van Kruistochten – Kesting als Norman: “Mag ik ú misschien gelukkig maken, mevrouw?”. Haha, mevrouw was net gelukkig getrouwd. – (Kesting met de lach aan z’n kont als Sinterklaas tijdens het Eerste Amsterdamse Sinterklaasgala voor Volwassenen is trouwens ook niet te versmaden.) Halina Reijn was op haar allerbest in de monoloog La Voix Humaine. Verder was Temmen van de Feeks goed en was Romeinse Tragedies domweg het beste dat ik dit jaar zag.

Ook Hamlet van Schaubühne am Lehniner Platz was fijn en deel twee van de Tien Geboden van NT Gent/Wunderbaum was veel beter dan deel 1. Bert Luppes in Silvia, of wie is de geit van het Onafhankelijk Toneel leverde de grootste acteerprestatie in 2009.

Muziek

Röyksopp ‘This Must Be It’

Het album Junior van Röyksopp kreeg de meeste sterren in iTunes. Heel fijn om stil mee te zingen: ‘It’s what I want/It’s easy/It’s getting it/That’s complicated.’ Om prettig blasfemisch en luid mee te zingen waren Rachmaninovs Vespers en Bachs Weihnachts Oratorium geschikt.

De meeste uren luisterplezier per euro kwamen vermoedelijk van de 4 piano’s van Simeon ten Holts Canto Ostinato. Verre van perfect, maar meer dan goed genoeg om uren achtereen spannend te zijn. Anders, maar ook leuk: Kings of Convenience, Declaration of Dependence (prettig achteloos), Grizzly Bear,Veckatimest (prettig bedachtzaam), Fever Ray van Fever Ray en natuurlijk de niet te missen The Crying Light van Antony and the Johnsons. Tot slot: Sky and Sand van Paul Kalkbrenner is bij tijd en wijle grijs gedraaid en Het is stil in Amsterdam door Huub van der Lubbe was passend en mooi bij de dood van Ramses Shaffy.

Verder vooral veel naar Sibelius geluisterd.

Cinema

Das Weisse Band van Haneke

Onbetwist de mooiste film die ik dit jaar zag was Das Weisse Band van Michael Haneke, daarnaast was ook Inglourious Basterds heel goed. Verder niet zo heel veel gezien dat de moeite van het onthouden waard was.

Literatuur

Le Michel de Montaigne (1533-1592)

Veel gelezen dit jaar, maar zonder twijfel het meeste leesplezier gehad van de Essays van Montaigne; eerder gelezen en al bijna 430 jaar oud, maar nog altijd op veel van de 1321 bladzijden origineel, menselijk, intelligent en stijlvol. Kom daar maar eens om in 2009.

TV
Gelukkig weinig televisie gezien en nog minder onthouden. De Oorlog was de moeite waard, hoewel soms wat al te dociel. Imagine, The Year of Anish Kapoor en Art that shook the world: Wagner’s Ring door Michael Portillo zijn van recente datum en onthouden.

Tuinen, parken en woestijnen en de stad Amsterdam

Symphony is weinig gewaagd maar is niettemin een geslaagd gebouw. En is bovendien ook nog eens het onderwerp van de vastgoedfraude rondom het Philips pensioenfonds.

De nieuwe Rabozaal in de Stadsschouwburg is een aanwinst, het Muziekgebouw aan ‘t IJ, Paradiso en het Concertgebouw zijn topzalen, het Van Gogh en de Hermitage aan de Amstel zijn succesnummers in hun soort, maar de museale woesternij in Amsterdam is enorm. Smart Project Space is met W139, tot de Appel eerdaags weer tot leven komt, zo ongeveer last man standing. Wat een treurige toestand. Wat de beestjes en de plantjes betreft, de Hortus blijft fijn, Artis prima en het Vondelpark is goed opgeknapt.

In afwachting van de veelbelovende bijdrage Duke Tower van Ateliers LION is Amsterdam Symphony (de Architekten Cie.) het favoriete gebouw van dit deel van de Zuidas. Elders in de stad is IJburg ondertussen helemaal niet gek, maar niet om echt op te wonen, natuurlijk. Ook de steeds verder hun voltooing naderende IJoevers zijn veelal geslaagd. Het is wachten of slotstuk Pontsteiger zo spectaculair wordt als beloofd. En: het is een zooitje, maar leve de Noord-Zuidlijn!

Wat verder ter tafel kwam
Politica van het jaar is (uiteraard) Neelie Kroes, met als runner up Sophie in ‘t Veld. Onder andere bij Bordewijk en Le Restaurant is het heel goed eten en Marqt blijft een prettige winkel om eten te kopen om zelf te koken. En niet vergeten te noemen: Jan Blokker, The Economist, FD, FT, Dansgroep Amsterdam, Lanvin, Miu Miu, veel hier onvermelde nieuwe en oude beeldende kunst en nog veel en veel meer.

Vastberaden, maar soepel en met mate, blijft het devies.

Eerdere jaren: 2005, 2006, 2007 en 2008.

“With the implosion of Lehman Brothers, in September 2008, the realization dawned: Morgan Stanley and Goldman Sachs could be next. In an excerpt from his new book, the author reveals the incredible scramble that took place—desperate phone calls, seat-of-the-pants merger proposals, flaring tempers—as Washington got tough and Wall Street titans Lloyd Blankfein and John Mack fought for survival.”

“Comment of the day comes from Chris:

The person most willing to take on risk is the one unaware he is doing so. He charges no risk premium…

The resulting market equilibrium is that the guy who is unaware of the risk ends up loaded with it. Then the music stops.”

“When he boarded his flight from London to Oslo, Farouk al-Kasim, a young Iraqi geologist, knew his life would never again be the same. Norway was a country about as different as it was possible to imagine from his home, the Iraqi port city of Basra. He had no job to go to, and no idea of how he would make a living in the far north. It was May 1968 and al-Kasim had just resigned from his post at the Iraq Petroleum Company. To do so, he had had to come to the UK, where the consortium of western companies that still controlled most of his country’s oil production had its headquarters.”

“Van die 100 inwoners zijn er 10 buiten het dorp geboren. In totaal wonen er 20 allochtonen, onder wie 11 niet-westerse allochtonen. In het dorp wonen 2 Marokkanen, 2 Turken en 2 Surinamers. Er zijn 5 moslims, van wie er 4 aan de ramadan doen.

In Nederland wonen geen joden.”

Kottke: “The September Issue is the much-anticipated documentary that follows Anna Wintour and her staff at Vogue through the process of creating the magazine’s September issue, AKA the world’s thickest magazine issue.” (YouTube)

‘A commuter poses with D.H. Lawrence’s Lady Chatterley’s Lover in 1960, the day it went on sale after a 32-year ban was lifted.’

James Wolcott in Vanity Fair, What’s a Culture Snob to Do?:

“Pity the culture snob, as Kindles, iPods, and flash drives swallow up the visible markers of superior taste and intelligence. With the digitization of books, music, and movies, how will the highbrow distinguish him- or herself from the masses?”

‘Both test cricket and psychoanalysis are out of tune with a world that demands quick results. That’s our loss, argues former England cricket captain Mike Brearley, now Britain’s leading psychoanalyst’

Prospect Magazine, Freud in the slips:

“(…) It is an interesting change of career, but perhaps not an altogether surprising one. Cricket, particularly in its five-day form, requires intelligence, astuteness and an ability to withstand long periods where nothing much happens while keeping alert for the moment when action erupts—not unlike psychoanalysis itself.”

“An examination of the Swedish soul must begin, I’m afraid, with sex. Not Volvo, not IKEA, not Alfa Laval nor H&M. Not Strindberg nor Dagerman nor even Astrid Lindgren and Pippi Longstocking. Not the welfare state, not income equality nor criminal justice. Not the Lutheran Church nor collective bargaining. Not the Vikings nor 200 years without war. It’s that three letter word—and the half-myth about Swedish promiscuity—that is our starting point.”

Nieuws uit Amsterdam, Drieëntwintig liquidaties tijdens bezetting:

“Tijdens de Duitse bezetting heeft het Amsterdamse verzet 23 mensen geliquideerd en nog eens 4 personen gedood tijdens schietpartijen, zo blijkt uit een recent onderzoek. Als vergelding hebben de Duitsers tientallen mensen gefusilleerd. Het verzet was in Amsterdam overigens minder gewelddadig dan in Rotterdam. “